24.04.2018 / Наши новости

Министерство образования, науки и по делам молодёжи КБР

МКОУ СОШ им.Чубакова А.Р. с.п. Верхняя Жемтала.

 

 

 

 

 

           Составила учитель истории и обществознания

 

Чочаева Зухра Абдуллаевна

 

 

                                           Верхняя Жемтала

                                                                                    2018

                      «Мен да жашагъанма бу жерде»

                          

«Жемталаны гюллери» деген жыр бла башланады (элни суратлары, табийгъат)

*«Жайгъы танг атды. Эл уянды. Ожакъладан чыкъгъан тютюн, созула, бурула кетип, таза хауада тас болду. Жылы, жай эрттенлик. Салкъын аязчыкъ, бетинги ийнакъ сылай, санларынга сериуюнлюк, жюрегинге къууанч береди. Къанатлыланы ариу макъамлы жырлары эшитиледиле. Кём-кёк кёкде жангыз бир булутчукъ да жокъду. Кёлюнг кётюрюлюп, эркин солуй, такеле атлайса. Эсинг къарамынг бла бирге бийик къая жухлагъа бёлюнеди. Бийик тауну башындан туууп ёсген элинге къарайса. Кесинги бек насыплы адамгъа санап, табийгъатны ариулугъуна, жашауну зауукълугъуна сукъланаса. Дунияны мамырлыгъын, жюреклени сабырлыгъын сезип, чапракъдан тойгъан кукукчукъну къычыргъан тауушун эштип, къууанаса. Кюнню узун таякълары, жютю кезни артындан чыгъып, жерге жылыу бере, нюрлерин акъбаш таулагъа тёгедиле. Кюн чыгъа келгени къадар, аргъы бетде къаяны ауанасы энишге эне башлайды. Чыкъ тюшген гокка хансла, кюн тийгенлей, отда жаннганча, жым-жым жылтырайдыла. Чыкъ тамычыла къаллай тюрсюнлю ханс юсюнде болсала да, аны бояуун аладыла. Кюнлюм бетли, чегет къарлы тау этеклери ариу къызарып, айбатланадыла. Кюн тийгинчи къаралып тургъан сыйдам сыртла жашилленнгендиле. Къарамынгы таула таба бургъанлай окъуна, чыран сууланы бирден бирге къуюлуп чачыла, тёгюле саркъгъан тауушлары къулагъынга эшитиледиле.Алай тюйюл эсе да, кенгден къарагъан адамны кёзюне алай кёрюнеди. Сууну ызы уа, белбауну кюмюш кереклерича жылтырай, таудан тюзге дери созулады»(Жемталаны суратлары)

ТЕПСЕУ

(Жагъаны портрети)

Кюн ахшы болсун, багъалы сабийле, ата-анала, устазла эмда сыйлы къонакъларыбыз. Биз бюгюн бери бизни жерлешибиз, къазауатчы, устаз, жазыучу Занкишиланы Жагъаны хурметине жыйылгъанбыз. Аны кесин танымагъанла, аны атын эштмегенле бизни элде бардыла деп ийнаннган къыйынды. Алай а, жангы ёсюп келген сабийле танымазгъа да болурла. Бюгюн Жагъаны эсгериуюбюз да аны себепденди: бир адамны къадарында саулай элни, ол угъай эсенг, сау миллетни тарых жолун, жашау турмушун, ниет сезимин ачыкъларгъа болады. Тамата тёлюле бизге къоюп кетген дунияны андан ары элтирге, сакъларгъа, айнытыргъа бизни борчубузду. «Мен да жашагъанма бу Жерде» деген къууумубузну башларгъа эркин этигиз.

Жагъагъа тюбеген жерде салам берсенг, тохтап кёзюнге къарап ышарып, айтыр эди: Игиме, кесимча игиме мен да, деп.  Не заманда да жашауну сюйген, иш кёллю, жарыкъ адамча къалгъанды ол бизни эсибизде. Ха радам да кесича бир дунияды. Жагъаны дуниясы уа кенг да, жарыкъ да дунияды.

Бюгюн бери  ол окъутхан сабийле- энди уллу аппала-аммала, ахлулары, жууукълары, къоншулары, биргесине ишлеп тургъан устаз тенглери келгендиле. Аланы бир къауумлары бла сизни шагъырей этерге сюеме

1. Бегийланы Абдуллах, белгили къарачай-малкъар жазыучу, Татарстан Республиканы маданиятыны сыйлы къуллукъчусу.
2. Моттайланы Светлана, жерлешибиз. Назмучу, журналист.
3. Темиржанланы Магомет, милицияны полковниги.
4. Таукенланы Мустафа, милицияны полковниги.
5. Мусукланы Борис, филология илмуланы доктору, илму-излем институтну илму къуллукъчусу.
6. Ксаналаны Рая, устазлыкъ ишни ветераны.
7. Тетууланы Борис, устазлыкъ ишни ветераны.
8. Къазийланы Мухарбек, республиканы сыйлы агроному.
9. Болатланы Лейля, республикалы миллет библиотеканы бёлюмюню таматасы.

Къонакъланы барысына да сёз берилликди, аланы айтыр оюмлары кёпдю деп келеди мени кёлюме.

Бусагъатда уа сёзню устаз Ксаналаны Кулистаннга берирге сюеме. Ол бизни Занкишиланы Жагъаны жашау жолу бла къысха шагъырей этерикди.

Кулистан Далхатовна

*Бу дуниягъа келген хар адамны да бек баш сезими- анасына эмда туугъан элине сюймеклигиди. Болмаз анасына бла ата журтуна  бир разылыкъ сёзюн айтмай къызгъанып къалгъан адам. Жагъаны да кёпдюле алагъа атап жазгъан назмулары.

1.АНАМА

Атабийланы Алина айтады

 

Жюрек ауузунда мени

Тогъуз айны жюрютдю.

Туугъан кюнюмден башлап,

Жашаууму жарытды.

 

Бешигими тебрете,

Таулу жырла айтханды.

Ёшюнюне къапланып

Акъ сютюн да татханма.

 

Анам тутуп къолумдан,

Атларгъа юйреннгенме,

Ана тилибизни да

Ариулугъун билгенме.

 

Анам ыразы болмай,

Мен бир иш да эталмам,

Ана кёлюн сакъламай,

Муратыма жеталмам.

 

Энди эсли болгъанма

Ана хакъын билирге:

Анам ючюн хазырма

Жаннган отха кирирге.

 

2.Кюн тууушлу Малкъарым

Црайланы Динара айтады

 

Къар ауушлу, тар чыгъышлы,

Кюнлюм бетде

Нарт ныгъышлы

Туугъан элим –

Кюн тууушлу Малкъарым.

Бийиклеринг марал буулу,

Секиртмели,

Чучхур суулу,

Туугъан элим –

Кюн тууушлу Малкъарым.

Бек ыранлы, терен къарлы,

Арбазларынг

Булбул жырлы,

Туугъан элим

Кюн тууушлу Малкъарым.

Жаулу, баллы, жылы уям,

Турушунглай,

Ташынг, къаянг,

Туугъан элим-

Кюн тууушлу Малкъарым

*Уруш  отундан сау-саламат юйюне къайтхан къазауатчыны баш умуту- мамырлыкъды. Поэт уруш аулакъларында жоюлгъан кёп тенглерин эсгерип, алагъа назмула, кюйле этгенди. Аланы ичинде фашист ууучлаучуланы къолундан ажымлы жоюлгъан къызыл партизан,  элчибиз Моллаланы Мазаннга этген жыры да барды.

3.Моллаланы Мазанны жыры

Чыгырланы Аслан айтады

Туугъан жеринге

Къоркъуу тюшгенде,

Сен партизаннга чыкъгъаненг.

Ит фашистле бла

Эрча сермешип,

Кёп малгъунланы жыкъгъаненг.

Ата журтунгу

Жауладан сакълай,

Жигитлик бетин жоймадынг,

Эркинлик ючюн

Сермеш баргъанда

Жанынгы аяп къоймадынг.

Юйюрюнг бла

Тасхачы болуп,

Душманнга тынчлыкъ бермединг.

Биз жашар ючюн

Жан бердинг, Мазан,

Сен Хорлау кюнню кёрмединг!

Саулагъа тынчлыкъ,

Насып керекди,

Жашау такъырлыкъ къысмасын!

Жангы урушну

Ачы тауушу

Дуния шошлугъун бузмасын!

 

4.ЖАРСЫЙМА

Занкишиланы Азинат айтады

 

Тюшгенди юзюлюп чапыракъ,

Жыгъылып, жерде турады,

Аны кёргенлей, бурнума

Топуракъ ийиси урады.

 

Шеждеге бармаз ол энди,

Эрттенлик чыкъда жылтырай,

Шош шыбырдаучу ёнчюгю

Тунчугъуп къалды, жартылай.

Жашилленип, ол тагъылмаз

Тал бутагъына, минчакълай,

Саргъалып, ёлюп къалгъанды

Ол, жер бауурун къучакълай.

Жокъ тенглерими эсгерип,

Жюрек тарала, сынсыйма,

Къысха ёмюрлюсе, чапыракъ,

Санга уа андан жарсыйма.

5.Темир бёрк

Къудайланы Салых айтады

 

Кемирилген ат баш сюекча,

Темир бёрк турады атылып.

Эски сыныкъ, сапсыз кюрекча,

Къулакълары жерге батылып.

Немецли солдат келтиргенди

Бёркюн бери, башына кийип.

Партизан огъу ёлтюргенди

Жашны, мангылайындан тийип.

Ёлгенле сёзюмю эшитмейдиле,

Бёрк да киймезле башларына.

Энтда темир бёркле ишлейдиле

Фашистле кеси жашларына.

Сауутланып кюрешгенлени

Толмаз муратлары, дертлери,

Бизге къажау бирлешгенлени

Къандан толур темир бёрклери.

 

    *Урушда жаралы болуп, элине-журтуна къайтхан аскерчиге солургъа тюшмеген эди. Ол халкъы бла бирге мухажирликни сынагъанды. Аны юсюнден кёп сагъыш да этгенди. Болсада, игиликге, ахшылыкъгъа ийнаннганын тас этмей жашагъанды.

6. Жаралы терек.

Мусукланы Мариям айтады

Тюзлюкню терслик

Хорлагъан заман

Сарнатады Малкъар черегим.

Зорлукъ балтасы

Жаралы этип

Халкъымы жемиш терегин.

Жаралы терек,

Къарыусуз болуп,

Алгъынча ариу чакъмайды.

Терекни иеси,

Тузакъгъа тюшюп,

Чыгъаргъа амал а тапмайды.

 

Жауун, буз тийип

Сыннган бутакъла,

Жерде ууалып жаталла.

Къаралып, чирип,

Топуракъ болуп,

Къара жерлеге баталла.

Бир кёп къыйынлыкъ

Кёргенди жазыкъ,

Сау онюч жылны узакъда.

Тутмакълыкъ сынап

Тургъанды, азып,

Иеси къайтып келгинчи.

Жаралы терек,

Багъыуун табып,

Къанатын керип чагъады.

Эрттен аязда,

Шеждеге бара,

Жемиши жерге агъады.

Жаралы терек

Аумалы болса,

Адамла келип солурла.

Токъур тамырдан

Чыкъгъан зыгытла,

Ала да терек болурла.

Жаралы терек,

Жангыдан жашнап,

Кёп ёмюрлени жашнасын.

Энди санына

Жара тюшмесин,

Жемишин халкъым ашасын.

      *Бек уллу байлыкъ адамгъа неди? Сёзсюз тенглери, хоншулары, ахлулары. Адам ала бла иги болады, аланы къууанчларына къууана, жарсыуларына жарсый, тюбегенде жылы салам бере жашайды. Жагъаны атын огъурлукъ бла сагъынырыкъла кёпдюле.

Жагъаны назмуларын, хапарларын, жомакъларын бирге тийишдирип, китабын чыгъарыргъа, Жагъаны юсюнден телевиденияда бериуле этдирирге, Россей Федерацияны жазыучуларыны союзуну членине кийирирге да Темиржанланы Магометни уллу къыйыны киргенди.Бусагъатда уа сёзню анга берейик.

 

Темиржанланы Магомет сёлешеди.

 

*Энди уа телевидение бериуден бир юзюкге къарагъыз. Жагъаны намысына деп этилген жыйылыугъа республиканы белгили журналистлери, жазыучулары да келген эдиле-Тёппеланы Алим, Шауаланы Хасан, Додуланы Аскер, Беппайланы Муталиф.

 

*Моттайланы Светланагъа берирге сюеме сёзню

 

*Занкишиланы Окъуфну жашы Жагъа кесини баш усталыгъына сабийлени окъутууну сайлагъанды. Битеу жашауун да ол ишге бергенди. Кесини биринчи устазын дайым эсгергенлей, сый бергенлей тургъанды. Бизни элни орта школунда башланнган классланы окъутханды, артдан труд деп бир иги дерс болуучу эди-жаш адамны ишлерге юйретген-ол дерследе кёп тёлюле чюй урургъа, быхчы, балта деген адырла бла, кюрек, чалгъы сап салыргъа юйреннгендиле. Ишлеген адамны, кюнюн бошуна иймеген адамны ол бек бийик даражагъа салгъанды. Элибизни аллай огъурлу адамлары не заманда да бола келгендиле. Алагъа аталгъан назмуларындан бир къауумуна тынгылагъыз.

 

7.Насып.

Мусукланы Хусейге

Мусукланы Зульфия айтады

 

Кёпле киргендиле къыргъа къолгъа,

Жол жюклери санларын арытып,

Азламы итиннгендиле алгъа,

Иги умут жолларын жарытып.

 

Насып излей, кёп таулу чыкъгъанды,

Эски чабырлары ыз къоя жолунда,

Аны жолу кёплени жыкъгъанды,

Чум таягъын къысхартып къолунда.

 

Хар ким сюйген ишинде ишлей,

Энди насыбын табар кесича,

Сен да, Ата Журтунгу кючлей,

Насыбынгы сакъла,чыкъгъынчы жанынг.

 

Урунуу насып бергенди санга,

Алгъышлап тутама къолунгу,

Къууанчлы тюбейсе жарыкъ таннга,

Насыбынг жарытып жолунгу.

 

8.Иш кёллю къарт

Занкишиланы Локъманнга

Занкишиланы Милана айтады.

 

Жаш уланнга ушайды

Къарт аппаны сыфаты,

Жетмиш беш жыл жашайды,

Жарыкъды бет къууаты.

 

Чалгъы алып къолуна,

Аппа къошха барады.

Булгъап онгдан солуна,

Тауда чалгъы чалады.

 

Жашлагъа кёл этдирип,

«Бешкъарышны» булгъайды,

Чий кырдыкны кесдирип,

Толан этип чулгъайды.

 

Аны кючю тынч жетеди

Хар бир ишде ишлерге,

Ол жашланы юйретеди

Чалгъыланы тишерге.

 

Аппа дырын жыяр кюн

Къолгъа сенек алады.

Жарты къоймайды ишин-

Гебен тюпле салады.

 

Эчкимюйюз тал сенеги

Къолуна тап жарашады,

Юсюндеги ич кёлеги

Аркъасына жабышады.

 

 

Сейир тюйюлдю аппаны

Дырын кюн терлегени,

Чаба барып батанны

Уллусун сермегени.

 

9.Къолунгу тутама

Къазийланы Мухарбекге

Хыбыйланы Милана айтады

 

Жюрегинг сюйюп,

Окъууну бошап,

Жерчилик жолну сайладынг.

Тутхан ишинги

Устасы болуп,

Жамауатынгы сыйладынг.

 

Таза сюрюлген

Жумушакъ жерге

Урлукъ салдынг да-жашнады.

Кёпден кёп болсун

Туугъан элими

Сенича ахшы жашлары.

 

Къыйналып тапхан

Керти насыбынг

Жарытып турсун жолунгу.

Сыйлы атынг бла

Къызыу алгъышлай

Тутама сени къолунгу.

 

10.Жалгъан жауунну иеси.

Къурманланы Нухха

Керменланы Лейля айтады.

 

Кюн ариу къызыу тийип тургъанлай,

Чыкъ тамычыла тамалла.

Жашилленип, чапракълана,

Сабанла суудан къаналла.

 

Жауун булутну мен сакъламайма,

Жел сюрюп бери жетерин.

Кёк ачы чартлап, къысыр къаяла

Зынгырдап, таууш этерин.

 

 

Жалгъан жауунну иеси менме,

Сабаннга сууну сепдирген,

Нартюх бахчаны хар гектарында

Аламат мирзеу ёсдюрген.

 

Будай сабанла узакъгъа бара,

Бишип, чайкъала туралла,

Темир жюрекли тала кемеле

Гюрюлдей, будай оралла.

 

Ишим жюрекге къууанч береди-

Мен муратыма жетеме,

Сюйген ишими устасы болуп,

Халкъыма къуллукъ этеме.

 

11.Устазым.

Биринчи устазым Локьяланы Магометге

Мамайланы Лейля айтады

 

Ой устазым, устазым,

Сенсе мени кёк жазым,

Эштилгенлей турады

Къулагъыма ауазынг.

 

Ой устазым, устазым,

Къалам бердинг къолума,

Атландырдынг сен мени

Жашауну кенг жолуна.

 

Сабийликден юйретдинг

Кийимими киерге,

Юйреннгенме мен сенден

Китапланы сюерге.

 

Билимни гюл бахчасын

Жюрегимде чакъдырдынг,

Бишген кёгетлерин да,

Устазым, сен къапдырдынг.

 

Ой устазым, устазым,

Сенсе мени кёк жазым,

Эшитилгенлей турады

Къулагъыма ауазынг.

 

*Бусагъатда уа сизни энтта да бир бериуден юзюкге къараргъа чакъырама

*Жаш устазлагъа аманатча жазылгъан «Устаз» деген назмусун башланнган классланы устазы Занкишиланы Анжела окъуйду.

    *Жагъаны кёп назмулары жырла болуп, халкъ аузунда айтыладыла. Бусагъатда уа сёзню жырчылагъа берирге сюеме. Занкишиланы Марат эм Байсыланы Артур(жырла айтыллыкъдыла)

*Къууумубузну андан ары бардырабыз. Сёзню Жагъаны устаз тенги Ксаналаны Раягъа береме.

*Жагъаны назмуларын, хапарларын, жомакъларын, элберлерин окъуй баргъанынг сайын, бир сейир, огъурлу, халал дунияны эшиклерин ача бараса. Аны назмуларында бек кёп тюбеген сёзле мамырлыкъ, алгъыш, иш, сюймеклик деген сёзледиле. Тынгылачыгъыз, кесигиз сезериксиз аны алайлыгъын

 

12. ГУРТ ТАУУКЪ

Цийкъанланы Алина айтады

 

Жумарукъ бетли тауукъ

Чабып олтурду куртха,

Жатад, бауурун салып,

Бала болгъунчу жумуртха.

 

Чыкъмайды тауукъ бала

Ана жылы бауурсуз,

Бауурун жерге салып,

Тауукъ болгъанд къарыусуз.

 

Жумарукъ къызгъанмайды

Кесини болгъан кючюн,

Жанын да аямайды

Юйюрлю болур ючюн.

 

Тауукъну кёрген тюшю

Тары бюртюк, дегенлей,

Гаккыланы чайкъайды,

Бешикни эхчегенлей.

 

Бала таууш чыгъады

Жумуртханы ичинден,

Гаккыгъа жан киреди

Ана жюрек кючюнден.

 

Гурт тауукъ къууанады,

Шуёх юйюрге къарап.

Уясындан чыгъады,

Юйюрюн бирден санап.

 

Балаларын къууандыргъан

Халал ана жюрекди.

Ана хакъын билирге

Хар балагъа керекди.

 

 

13.Жаз башы келди

Гузейланы Гульнара айтады

 

Энтда келди жаз башы,

Малла чыгъып бауладан,

Салкъын аяз урады

Ёхтем, къарлы тауладан.

 

Буз кишенле юзюлюп,

Суула эркин агъалла,

Каполланып, кёгерип,

Тал терекле чагъалла.

 

Кюн бийикден къарайды,

Жерге жылыу ийгенди,

Жер жылынып, кёгере,

Жашил кийим кийгенди.

 

Ачы чартлап, къаралып,

Элия огъу атылад.

Тау башлары къызарып,

Тейри къылыч тартылад.

 

Жан-жаныуар тирилип,

Къыш юйледен чыгъалла.

Юй башладан арбазгъа,

Тамычыла агъалла.

 

Къанатлыла, къадалып,

Юй орунла салалла,

Жаргенледе эрий курт,

Къозучукъла ойнайла.

 

Кюзлюкле да кёгерип,

Жашилленип баралла.

Мулдах сюрген сабанда

Къызла урлукъ салалла.

 

Жашилкъаптал жаз башы,

Сени къонакъ этербиз.

Гюл бахчалы сыртлада

Мал сюрюуле кютербиз.

 

Алтын бюртюк сабанла

Чайкъалыша турурла,

Темиржюрек кемеле

Кюзде будай орурла.

 

Жашилкъаптал жаз башы,

Деп атадым атынга.

Битимли жыл болуп сен,

Монглукъ келтир халкъынга.

 

14.Оракъ

Арпа гыржын ашатып,

Зынтхы боза ичирдинг,

Къынгыр этип белинги,

Аямадынг кючюнгю.

 

Кече, кюн да арымай

Сабанланы оргъанса,

Комбайнаны жумушун

Кесинг этип тургъанса.

 

Зынтхы боза кюч берип

Эришдирди жашланы,

Къарыу сынай, кётюртюп

Ауур къадау ташланы.

 

Тот къондурмай юсюнге,

Оракъ, ишлеп тургъанса,

Ишлей-ишлей, жазыкъ сен

Андан къынгыр болгъанса.

 

Ишинг ючюн элингден

Ыспас алдынг хакъынга,

Энтда жумуш этесе

Ариу, сыйлы халкъынга.

 

Боза аякъ къууанчда

Къолдан къолгъа ётеди,

Сёзге уста тамата,

Туруп алгъыш этеди.

 

Энтда тюше турады

Къол бла оракъ орургъа,

Жокъду, антым, бош заман

Къарт оракъгъа солургъа.

 

15.ЖЫР

Герийланы Милана айтады

 

Кёкге чыкъсанг – жел къанатлы,

Кёк булбулгъа ушайса.

Жерге тюшсенг – чапхан атлы

Болуп, халкъда жашайса.

 

Сен тюзлюкге къулланаса,

Баш урмайса ханлагъа,

Кёп тилледе айтыласа,

Къууанч бере жанлагъа.

 

Бушууунда хар ананы

Биргесине боласа.

Сарын, сарнау, кюй да болуп,

Жюрекледе къаласа.

 

Дунияда ахшылагъа

Жол нёгерлик этесе,

Игиликден тюнгюлтмейин,

Алгъа таукел элтесе.

 

Кёпню кёрген аз халкъымы

Энтта сенсе ёкюлю,

Жаш жюрекде къан толкъунну

Юсюнде къыл кёпюрю.

 

 

16.САКЪЛАЙМА

Къазийланы Мадина

 

Жашау нёгерге сени сайладым,

Къадарым, алдап кетмесин,

Ол, бешик жырча, хычыуун болсун,

Жанынга ауур жетмесин.

 

Жолда, къубулуп, ууакъ атлайса,-

Жюзюп баргъанча кёкде ай.

Кёрсем, ызынгдан къарап турама,

Аякъ ызынгы тансыкълай.

 

Жюрек жюрекни ачхычы эсе,

Экисин бирге байлайыкъ,

Толу насыпдан юлюшлю болуп,

Къууанып, бирге ойнайыкъ.

Кёзюм кёзюнге къарап турады,

Ышарсанг, кёзню къакъмайма.

Жюрегим сени бир бек сюеди, -

Айтыргъа сёз а тапмайма.

 

Сюймеклигими мен, минчакъ этип,

Ол акъ бойнунга тагъарма,

Сен анга ыразы болгъан болсанг а,-

Къууанып, тангнга чыгъарма.

 

Жюрек жылыуум сени да къозгъап,

Хычыуунлукъгъа батдырсын.

Насып, бетинги сылай, къубулта,

Тангнгынгы жарыкъ атдырсын.

 

Ариу сыфатынг, къара къашларынг,

Сюйюп къарайма кёзюнге.

Келечиликни кесим этеме,

Бир жууап къайтар сёзюме.

 

      *Бусагъатда уа сёзню Жагъаны сохталарына берирге сюеме.

Тетууланы Борис, Мусукланы Борис, Болатланы Лейля, Жангоразланы Марат.

 

 

*Энтта да бир къауум назмугъа тынгылагъыз.

 

17. Ажымлыма

Ксаналаны Эльдар айтады

 

18. ЖАШ КЕЗИУЮМ

Къудайланы Диана айтады

Къуууп, кийик тутарча,

Женгил санлы кезиуюм,

Чайнап, базук жутарча,

Аш ашагъан кезиуюм.

 

Учуп, кёкге чыгъарча,

Къанат къакъгъан кезиуюм,

Къысып, ташны сыгъарча,

Батыр кёллю кезиуюм.

 

Тартып, темир юзерча,

Къарыу алгъан кезиуюм,

Хата, хайыр сезерча,

Эсли болгъан кезиуюм.

 

Кёз къарамым, сюнгюча,

Тауну тешер кезиуюм.

Жулдузланы, инжича,

Минчакъ этер кезиуюм.

 

Къылкъыярча-къамача-

Жютю кёзлю кезиуюм,

Халкъ эсинде къалырча,

Ётгюр сёзлю кезиуюм.

 

Жаннган отдан чыгъарча,

Тири санлы кезиуюм,

Ташха къама сугъарча,

Бегек жюрек кезиуюм.

 

Тойда аякъ бюгерча,

Ойнап кюлген кезиуюм,

Къызла, кёрюп, сюерча,

Жаш, келбет да кезиуюм.

 

 

 

 

19.ТАЛ ЗЫГЫТЧЫКЪ

Гергокаланы Алмас айтады

 

Чирчикленип, сен жерде

Талай заман букъгъанса,

Тамырланып, жер жырып,

Жер юсюне чыкъгъанса.

 

Назикчикди белчигинг,

Ауаначыкъ иймеген.

Кёрмегенсе къыйынлыкъ,

Жауун, буз да тюймегенд.

 

Шош аязчыкъ къакъгъанлай,

Къаймиширсе, ийилип,

Тамырланып, бегейип,

Башларса сен кийинип.

 

Каполланып, жайгъыда,

Бутакъчыкъла иерсе.

Кишиулеринг салына,

Жашил кийим киерсе.

 

 

Къат-къат болуп, къатланып,

Терек болуп ёсерсе,

Хар жыл сайын кюзюнде

Кийиминги тешерсе.

 

Къанатлыла, тийишип,

Сенде уя салырла,

Ышыгъынгда эс табып,

Юйюрсюнюп къалырла.

 

20.ЖАШ ТЁЛЮНЮ ЖОЛ ЖЫРЫ

Байсултанов Алим айтады

 

Къуралабыз,

Къууанабыз,

Бек жарыкъды кёлюбюз,

Билим къоллу,

Жарыкъ жоллу,

Насыплыды тёлюбюз.

 

Уруш къаугъа,

Тюшюп аугъа,

Аны аты къурусун.

Биз сюйгени,

Кюн тийгени-

Дайым жылытып турсун!

 

Сатыр-сатыр,

Болуп батыр,

Алгъа таукел атларбыз.

Чум терекли,

Бек керекли,

Мамырлыкъны сакъларбыз.

 

Жер тюбюнде

Бек кюбюрде

Байлыкъланы ачарбыз,

Амал табып,

Къанат къагъып,

Жулдузлагъа учарбыз.

 

Жыр айтылса,

Жол кёл алып,

Кесин бизге танытыр.

Насыбыбыз,

Жулдуз болуп,

Жолубузну жарытыр.

 

21.Алгъыш

Глашланы Аминат айтады

 

Мал сюрюуле кютсюнле

Гелеулеге батылып,

Жер жаралы болмасын,

Атом бомба атылып.

 

Турушунлай турсунла

Къаялары, таулары,

Ууланмасын жерими

Тенгизлери, суулары.

 

Жокъ болсунла, кетсинле

Уруш къайгъы-къаугъала.

Алчылагъа берилсин

Ишде сыйлы саугъала.

 

Илму ёсюп, адамла

Жол салсынла аламгъа,

Амал табып, келишип,

Тизилсинле бир ызгъа.

 

Жер жюзюню адамы

Бирге шуёх болсунла,

Барып, келип бир бирге,

Ишлеп, жашап турсунла.

 

Оноулашып, келишип,

Мамыр жашау къуралсын.

Тынч жашауну сюймеген

Жер юсюнден къурусун.

 

 

22.ЖЮРЕКЛЕ АЧХЫЧЫ

Болатланы Асият айтады

 

Мамырлыкъ дегенинг – ол

Ананы бешик жырыды.

Мамырлыкъ барда, юйюнг

Къууанчлыды, жылыды.

 

 

Мамырлыкъ дегенинг – ол

Жерни алтын кюзюдю.

Къыз отоуну жасагъан

Накъышлы кюйюздю.

 

Мамырлыкъ дегенинг – ол

Жангы илму китапды.

Хунерликге юйретген

Сынаулу иш хыйсапды.

 

Мамырлыкъ дегенинг – ол

Жашауну бачхычыды,

Халкъланы бирикдирген

Жюрекле ачхычыды.

 

Мамырлыкъ дегенинг – ол

Миллетле алгъышыды,

Жюзжыллыкъ аппаланы

Жыйылгъан ныгъышыды.

 

     *Бу ариу алгъышладан бла тилекледен сора сёзню Бегийланы Абдуллахха береме.

Бегийланы Абдуллах сёлешеди.

*Энттада назму айтыргъа, жырларгъа сюйгенле, айтырыгъы болгъанла?

*Занкишиланы Жагъаны жууукъларыны атындан айтыргъа сюйгенле?

       *Къууумубузну ахырында сёзню школну директору Къудайланы Маратха береме.

*Аны бла Занкишиланы Жагъаны 100-жыллыгъына аталгъан эсгериу жыйылыуубуз бошалады. Бошалмазлыкъ насып, монглукъ, жюрек тынчлыкъ аллахдан бар миллетибизге да тежейме. Жагъаны жашы Азноргъа бла келини Гульнарагъа жюрегимден ыспас сёзюмю айтыргъа сюеме-аталарыны архивин сакълап тургъанлары ючюн. Ма бюгюн кёрмючюбюзде аланы хайырындан кёп тюрлю документле, къол жазмала бла жууукъ шагъырей болаллыкъсыз.

(Трактористни жырына клип)

 

 

Просмотров: 2297