12.05.2018 / Наши новости

                                                                                                   скачать полную версию>>>

 Устаз айтады.  Багъалы сабийле, устазла, эм сыйлы къонакъла! Биз бюгюн бери урушха къатышханланы атларын эсгерерирге жыйылгъанбыз. Сиз билгенликден, Уллу Ата Журт уруш 1941-чи жылны июнь айыны 22-синде башланнган эди. Юйюм, сабийим, элим, къралым деген адамла урушха биринчи кюнюнден окъуна кетгендиле. Бизни малкъар халкъыбызны саны аз болгъанына да къарамай, урушха кетген таулуланы саны 10 мингден артыкъ болгъанды. Аланы ичинде юйдегилери болгъан, жыл санлары 30-40-гъа жетгенле да, уруш аллы кюнледе юйюр къурагъан, не да юйюрленмеген жаш адамла (18-20 жыллыкъла) да бар эди.

«Солдатны ахыр письмосу»деген жыр айтылады.

       

        Бизни элибиз уруш башланырдан бир къауум жыл алгъа къуралгъанды. Таматаланы айтыуларына кёре, малкъардан кёчген юйюрлени саны ол заманда 60-дан кёп тюйюл эди. 1942-чи жылда НКВД-ны аскерчилери  Малкъар аузунда Глашлары бла Сауту деген эллени кюйдюрюп, адамларын къыргъандан сора да бир къауум юйюрле кёчген эдиле. Орта Азиядан къайтып келгенде, Малкъаргъа бармай, Жемталада орналгъанла да болгъандыла.

Урушда жоюлгъан бир элчилерибизни саны 91-ге жетеди. Ала бирер юйню жашлары эдиле. Жашларыны къайтмазлыкъларына ийнаналмай, кёп ана, ёлюп кетгинчи, жашым сау келсин деп къаргъаннгандыла. Ёксюз къалгъан сабийле аталарын кёп сакълагъандыла. Тул болгъан къатынла эрлерине кертичилей къалып, сабийлерин ёсдюргендиле.

 

                            Отарланы Керимни назмусу

                                                 ***

Уруш бошалгъанды. Сау къалгъанла юйлерине

Къайтадыла бир-бир, къауум-къауум.

Бир ананы жашы къайтмайд, сорад хар бирине,

Киши айтмайды ёлгенин не сауун.

Айталмаз тюбеген бар эсе да ёлюгюне.

Не, жарасы ауур эди,- демезле.

Ким да биледи, ананы умутлу жюрегине

Ташча тиерлерин бушуу сёзле.

Тюшюнде къууанчлы умутла келе кёлюне,

Тауукъладан да эртте уяна,

Эртден сайын, къара ботасын къысып белине,

Къынгырбаш таягъына таяна,

Чыгъады ана уллу жолгъа кеси жангызлай,

Къарангы къойгъунчу тёгерекни.

«Кёрюп къойсам а!»- деген умут, жарыкъ жулдузлай,

Ёчюлтмей сакълайды ана жюрекни.

Устаз айтады

Урушну ичинде бир кюн тургъан да, бир сагъат тургъан да тийиншлиди атын ариулукъ бла сагъынырыбызгъа, ол аллында борчун толтургъанды. Урушну бети кёп тюрсюнлюдю: бирле уллу жигитлик этип, бирле уа урушха кирген сагъатларында окъуна окъ тийип ёлгендиле. Бир-бирлени къадарлары уа анданда ачы болгъанды. Ол заманда пленнге тюшгенлени сатхычлагъа тергегендиле, пленде болгъанла юйлерине къайтхандан сора, тутулуп кетип, урушну ветераны деген атха тийиншли болмагъандыла.  Уруш отундан юйлерине сау къайтханланы саны 20 адам бола эди. Бюгюнлюкде аладан бири да сау тюйюлдю. Алай а, ала еслерине жашау да, къадар да салгъан борчларын толусунлай тамамлагъандыла.

 

                                 Отарланы Керимни назмусу

 

Солдат, урушну бошап, къайтып келед юйюне.

Аллында – туугъан журтуну эллери.

Походлада зыбыр этгендиле аны бетин

Урушланы къызыу жол желлери.

 

Ол эллени, битеу дуньяны тынчлыгъы ючюн

Тёрт жылны айланнганды ол урушда.

Окъла къоюп кетген ызла, чечек тапла кибик,-

Шагъатдыла келгенине согъушдан.

 

Ол тансыкъ болуп сакълай эди бу кюнню жетерин,

Къыйын жоллада хорламгъа бара,

Жюрютгенди Ата Журтуна сюймеклигин,

Урушдан, окъ тийдирмей, чыгъара.

 

Окъла аямагъандыла солдатны санларын,

Тешгендиле, жыртхандыла чомарт.

Алай, аны сюймекликден толу жюрегине

Жукъ эталмагъанды фашист автомат.

 

Дуньяны жартысын жюрюгенди ол урушлада,

Баргъан жолу бояла къанына.

Керек болса, энтда экинчи жартысын да ол

Къыдырып, ётер бирси жанына.

 

Бюгюн а ата юйюнеди солдатны жолу,

Аны келирин сакълайдыла анда.

Мамырлыкъ ишге ашыгъады аны уста къолу,

Къууанч иш сакълайды туугъан журтунда.

 

                    Солдат юйюне келеди. Къалгъандыла артда

Урушну танкла къазгъан тюзлери.

Къарайдыла сукъланып солдатны ёшюнюне

Сабийлени къууанчлы кёзлери.

 

 

Устаз айтады. Бусагъатда уа элибизни ветеранларыны юслеринден къысха хапарлагъа тынгылагъыз.

 

«Ветеранла» деген жыр айтылады.

                                          

 

Устаз айтады.Уллу Ата журт уруш 1418 кюн бла кече баргъанды. Ол урушда ёлгенлени санын минутлагъа юлешгенде бир минутха 10 адам ёлгенди. Жалан аскерчилени ичинде урушда къырылгъанланы саны 26 миллиондан артыкъды. Аланы бирлери-къарт, бирлери жаш, бирлери-эр кишиле, бирлери тиширыула, кёбюсю уа 18-20- жыллыкъ жашла. Ненча кюн тиймей къалды, ненча танг атмай къалды, ненча сабий туумай къалды, ненча тукъумгъа, тёлюге жарлы болду халкъ. Ол миллионланы ичинде кимни атасы, кимни къарындашы, кимни анасы, кимни жашы, кимни эгечи. «Хар неда эсибиздеди, бир кишини да унутмагъанбыз» деген сёзлеге бюгюн ийнаннган къыйынды. Уруш этгенлени адам саны азая баргъаныча, жюрек жарала да сотур бола барадыла. Биз бюгюн бу ариу жашауда жашай эсек, аланы къанлары-жанлары бу жашаугъа къурман болгъанын унутмайыкъ.

Гуртуланы Салыхны «Мудах кёк» деген поэмасындан юзюк

Урушда ёлгенлени атындан.

1.Бирер сабий ёсдюрсек,

Бирер терек салсакъ,

Хар юйню къабыргъасына

Жангыз бирер кирпич салсакъ,-

Саулай элле, шахарла ишленип,

Халкъны къол къыйыныны

Сыны болур эдиле ала.

2.Жыйырма миллион жан,

Къыркъ миллион къол-

Ойнагъанмы этесе-

Бир къралчады ол.

Жыйырма миллион от жагъа

Суууп къалдыла,

Жыйырма миллион жулдуз

Сюймеклик оту бла бирге

Батды да къалды.

3.Кимибиз – алим,

Кимибиз – сабанчы

Болур эдик биз,

Жер къучакълап бизни,

Жыйды къойнуна.

Энди ол кюймесин.

Бизни юсюбюзню

Душман аягъы басмасын,

Малтамасын сыйыбызны,

Сыйырмасын жауунубузну,

Жулкъмасын кырдыгыбызны,

Биз къабырлада да

Тёзмезбиз ол ишге.

4.Алай, бизни тилеригибиз:

Къоймасала душманла жерде,

Бизде терслик жокъ,

Биз сакълагъанбыз бёрк намысын,

Ана сютюн, агъачын,тауун,

Сабийлерибизни къызыл тангларын…

Къоймасала, энтда да,

Аллай жигитлик болсун,

Биягъыча, бийикде къалсынла –

Жигитлик, адамлыкъ, намыс, насып.

Тау башыча, агъарыр кюнюбюз.

Къурутмаз душман аланы.

5.Ол а – сиз этерик ишди,

Дунияда саула!

Сабан сюрюрге,таугъа чыгъаргъа

Термиле кетдик биз,

Термилтмегиз кишини энди бу дунияда.

Биз сюйген – ол,

Биз тилерик – ол,

Бу дунияда сиз къоярыкъ да – ол!

Устаз айтады.Жерибизни суулары, таулары ючюн ёлюп кетгенле кеслерини умутларын, муратларын, болдурургъа боллукъ ишлерин бизге аманат этгендиле. Ол аманатха хыянат болмайыкъ. Ала бизге жашау бла мамырлыкъны къоюп кетгендиле, жашауугъуз къууанчлы, жарыкъ, мамырлы болсун. Бек къыйналгъан сагъатыгъыз ёлгенлеге сый берген сагъатыгъыз болсун.

 

Просмотров: 1856